Słoiki stały równymi rzędami na półkach w piwnicy babci Roksany, każdy podpisany jej starannym pismem: *Grzyby z kapustą, październik 2019*. Dwanaście sztuk. Zrobiła trzynaście, ale jeden oddała sąsiadce z bloku, zanim jeszcze zachorowała.
Dana policzyła je dwa razy, zanim jej siostra Kasia zeszła po schodach z kartonowym pudłem.
— Nie sprzedajemy domu z pełną spiżarnią — powiedziała Kasia. — Wszystko z tej piwnicy idzie na wyprzedaż albo na śmietnik.
— To nie pójdzie na żaden śmietnik. — Dana położyła dłoń płasko na półce, jakby mogła przytrzymać słoiki samym dotykiem drewna. — Babcia robiła to trzy dni. Byłaś tu wtedy. Zbierałaś z nią kapustę.
— Miałam dwanaście lat. Zbierałam kapustę, bo mnie poprosiła, a nie dlatego, że podpisałam jakąś przysięgę wierności przepisowi. — Kasia postawiła pudło tak mocno, że gdzieś w środku zadźwięczała pokrywka od słoika. — Notariusz potrzebuje pustego domu do piątku. To cztery dni, Dana. Nie mam czasu na sentymenty wobec marynowanych grzybów.
Dana przyleciała poprzedniego wieczoru samolotem z Wrocławia, miejsce środkowe, bilet za 480 złotych, bo kupiła go dwie godziny po telefonie, i od tamtej pory nie przespała więcej niż trzy godziny. Kasia była tu przez wszystkie sześć miesięcy odchodzenia babci — wizyty w szpitalu, pielęgniarka z hospicjum, kłótnia z zakładem pogrzebowym o trumnę za 9800 złotych, którą próbowali wcisnąć, zanim Kasia wynegocjowała 4200. Dana o tym wiedziała. Wiedziała, ile to kosztowało siostrę, że zostawała. Ale ta wiedza nie powstrzymała słów, które padły chwilę później.
— Ty od pogrzebu próbujesz wymazać ją z tego domu. Pudełko z przepisami, albumy ze strychu, a teraz to. Chcesz, żeby zniknęło, żebyś nie musiała nic czuć, wchodząc tutaj.
Szczęka Kasi napięła się, dokładnie tak, jak u babci, kiedy ta zbierała się, żeby komuś powiedzieć, co o nim myśli. — Albo może ja od sześciu miesięcy żyję w jej umieraniu, podczas gdy ty przysyłałaś kwiaty z drugiego końca Polski, i nie stać mnie na luksus robienia z tego domu ołtarzyka. Ktoś musi go w końcu sprzedać i iść dalej.
W piwnicy zapadła cisza, przerywana tylko brzęczeniem starej zamrażarki w kącie — była dziesiąta rano, a świetlówka nad głową buczała, jakby zaraz miała zgasnąć na dobre. Dana spojrzała na słoik w swoich rękach, szkło było chłodne, zalewa nabrała tego głębokiego bursztynowego koloru, który oznaczał, że ukisiło się jak trzeba, grzyby i poszatkowana kapusta ułożone warstwami. Przypomniała sobie, jak stała na taborecie przy tym samym blacie, soląc kapustę, a babcia Roksana nuciła coś po ukraińsku — język, z którego żadna z nich nie znała więcej niż kilka słów.
— Mówiła, że drugi tydzień jest najgorszy — powiedziała Dana. — Trzeba codziennie dociskać kapustę pod zalewę, bo inaczej wierzch się psuje i cała partia idzie do wyrzucenia. Mówiła, że większość ludzi rezygnuje właśnie w drugim tygodniu, bo wtedy wygląda, jakby nic się nie działo.
Kasia nie odpowiedziała od razu. Kucnęła przy pudle, które przyniosła, zaczęła wyjmować gazety do pakowania, po czym przerwała, jej dłonie spoczęły na wymiętej stronie.
— Ja dociskałam tę kapustę codziennie przez sześć miesięcy — powiedziała. — Siedziałam przy niej, kiedy nie pamiętała mojego imienia. Podpisałam zgodę na niereanimowanie. Wybrałam jej sukienkę na pogrzeb. A ty stoisz tu i mówisz mi, że to ja ją wymazuję.
Dana odstawiła słoik na półkę niezdarnie, mocniej niż chciała, aż zachwiał się, zanim znieruchomiał. — Przepraszam. Nie było mnie tu. Wiem o tym. Wiedziałam od chwili, gdy wsiadałam do samolotu, i nie umiałam sobie z tym poradzić, więc zeszłam tutaj i zaczęłam liczyć słoiki, jakby to miało coś naprawić.
— Nic to nie naprawi. — Kasia otarła twarz wierzchem nadgarstka, zostawiając smugę farby drukarskiej przy skroni. — Ale to też nie jest nic. Ona by chciała, żeby ktoś to naprawdę zjadł. Nie oglądał jak eksponat w muzeum.
— Pamiętasz, co mówiła, kiedy narzekałyśmy na zapach? — spytała Dana. — Że dobrej fermentacji nie da się przyspieszyć, trzeba zaufać, że zalewa robi coś, czego nie widać.
— Ona to mówiła o wszystkim. O małżeństwie. O żałobie. O mojej średniej w drugiej klasie liceum. — Kasia niemal się roześmiała, krótkim wydechem przez nos. — I chyba miała rację, cholera.
Stały tak jeszcze chwilę, zamrażarka brzęczała, goła żarówka odbijała się w słoikach matowymi bursztynowymi błyskami. Dana wzięła jeden słoik i odkręciła pokrywkę, aż ta puściła z cichym cmoknięciem, wypuszczając zapach kopru, czosnku i czegoś ziemistego.
Kasia znalazła w szufladzie z zakrętkami dwa widelce — niepasujące do siebie, jeden lekko wygięty na ząbkach po jakiejś awarii w zmywarce sprzed lat. Usiadły na najniższym stopniu schodów do piwnicy, kolana niemal się stykały w ciasnej przestrzeni, podając sobie słoik, jedząc zimne grzyby z kapustą prosto ze szkła, które napełniła babcia dwa lata temu, w październiku. Żadna z nich nie odezwała się słowem o domu, o notariuszu ani o piątku.
Kiedy słoik był pusty, minęło już południe, a nogi Dany zdrętwiały od siedzenia na betonowym stopniu. Wstała za szybko i musiała chwycić się półki, a Kasia złapała ją za łokieć, nie robiąc z tego żadnej sprawy.
Puste naczynie zaniosły na górę razem, każda trzymała je za brzeg jedną ręką, jakby wciąż potrzebowało ich obu.
— Biorę sześć — powiedziała Dana na szczycie schodów. — Ty zatrzymujesz sześć. A reszty z piwnicy nie sprzedajemy — przynajmniej nie w tym tygodniu.
Kasia spojrzała jeszcze raz w dół, na zamrażarkę, na półki, na ciemność. — Dobra. Ale sama dźwigasz swoje pudło na lotnisko. Nie płacę za nadbagaż od babcinych ogórków.
