Marta Kowalczyk siedziała na plastikowym krześle korytarza oddziału kardiologii i liczyła płytki podłogi. Trzydzieści dwie do drzwi sali, w której leżała jej matka. Robiła to już trzeci raz.
— Pani Marto — pielęgniarka wyszła zza rogu, ściągając rękawiczki. — Proszę wejść.
Nie musiała nic więcej mówić. Marta wiedziała po tym, jak tamta trzymała drzwi — za szeroko otwarte, bez pośpiechu.
Halina Kowalczyk, sześćdziesiąt osiem lat, emerytowana krawcowa z ulicy Lisa-Kuli, zmarła dwadzieścia minut po tym, jak Marta wyszła kupić jej ulubione landrynki miętowe w kiosku na rogu. Zawał, drugi w ciągu tygodnia. Pierwszy przeżyła. Ten — nie.
Marta miała czterdzieści jeden lat, własne mieszkanie na Załężu, męża imieniem Robert i dwunastoletniego syna, Kubę, który tego wieczoru miał mecz siatkówki i pytał, czy babcia przyjdzie kibicować.
Nie przyszła.
Pogrzeb odbył się w środę na cmentarzu przy Wieniawskiego. Padał deszcz, taki drobny, uporczywy, jakby niebo też nie mogło się zdecydować, czy już żałować, czy jeszcze czekać na cud. Ksiądz mówił o życiu jako o nitce, którą Bóg odcina, kiedy chce. Marta stała z parasolem, którego nie otwierała, i patrzyła, jak trumnę opuszczają do dołu obok ojca, zmarłego jedenaście lat wcześniej.
Po tamtym pogrzebie ojca Halina jeszcze przez rok dzwoniła do Marty codziennie o dziewiętnastej. Sprawdzała, czy córka zjadła obiad. Teraz telefon milczał, i to milczenie było głośniejsze niż jakikolwiek dzwonek.
W domu, kilka dni później, Marta usiadła przy kuchennym stole z kartonowym pudłem po butach, w którym matka trzymała dokumenty. Robert kręcił się w progu, nie wiedząc, czy wejść, czy zostawić ją samą. W końcu postawił przed nią talerz z kanapką i wyszedł do salonu, gdzie telewizor mamrotał wieczorne wiadomości.
W pudle było wszystko: książeczka zdrowia, stare zdjęcia z Zakopanego, paragon za pralkę kupioną w 2003 roku, i koperta z napisem "Dla Marty" — pismem, które drżało bardziej niż zwykle, jakby matka pisała to już chora.
List był krótki.
"Córeczko. Jeśli to czytasz, to znaczy, że mnie już nie ma, i bardzo mi przykro, że nie zdążyłam powiedzieć tego na głos. Bałam się, że się pokłócimy, a ja nie chciałam kłócić się z tobą w ostatnich latach życia. Mieszkanie po ojcu zapisałam na twojego brata Tomka. Wiem, co teraz myślisz. Ale on ma dwoje dzieci i nic poza długami po rozwodzie, a ty masz Roberta i dach nad głową. Nie zrobiłam tego, żeby cię skrzywdzić. Zrobiłam to, bo wiedziałam, że ty sobie poradzisz. Zawsze sobie radziłaś. Kocham was oboje jednakowo, ale pomoc czasem trzeba dawać temu, kto tonie, nie temu, kto już umie pływać."
Marta czytała to trzy razy. Za czwartym razem zauważyła, że ręce jej się trzęsą, i odłożyła kartkę na stół, żeby nie pogniotła się od potu na dłoniach.
Tomasz — młodszy o pięć lat, od dawna mieszkający w Krośnie — zjawił się na dziewiątym dniu po pogrzebie. Przyjechał starą Octavią, w za dużej kurtce, z twarzą człowieka, który od miesięcy nie spał porządnie.
— Wiedziałaś? — zapytał od progu, zanim jeszcze zdjął buty.
— O czym?
— O mieszkaniu.
Marta zaparzyła herbatę, chociaż żadne z nich jej nie tknęło.
— Dowiedziałam się tydzień temu. Z listu.
Tomasz usiadł, łokciami oparty o stół, i przez chwilę milczał, patrząc na parujący kubek.
— Nie chciałem tego — powiedział w końcu. — Mama zadzwoniła do mnie w marcu, powiedziała, że idzie do notariusza, że tak będzie sprawiedliwiej, bo ja… bo u mnie sytuacja jest, jaka jest. Próbowałem jej to wyperswadować.
— I nie udało ci się.
— A miałem z nią walczyć? Umierającą matką?
Marta nie odpowiedziała od razu. Za oknem sąsiadka wyprowadzała psa, małego kundelka, który obwąchiwał każdy latarnik po drodze, jakby to była jego jedyna praca na świecie. Marta patrzyła na to przez chwilę, bo łatwiej było patrzeć na psa niż na brata.
— Nie chodzi o mieszkanie, Tomek — powiedziała w końcu. — Chodzi o to, że ostatnie miesiące jej życia ja jeździłam do szpitala codziennie po pracy, a ty dzwoniłeś raz w tygodniu i pytałeś, "jak tam mama". Chodzi o to, że to ja siedziałam na tym korytarzu, kiedy umierała, a nie ty.
— Więc o co ci chodzi? O pieniądze?
— Nie. — Marta pokręciła głową, ale zaraz się poprawiła, bo przecież obiecała sobie nie kręcić głową jak automat. — Nie o pieniądze. O to, że przez całe życie byłam tą, która "sobie radzi", i dlatego nikt nigdy nie pytał, czy ja też czasem chcę, żeby to mnie ktoś podał rękę.
Tomasz nic nie powiedział. Wstał, podszedł do okna, patrzył na tego samego psa, co przed chwilą Marta.
— Możemy to sprzedać i podzielić — rzucił w końcu. — Ja się na to zgodzę. Zawsze się zgadzałem.
— Wiem — odpowiedziała Marta. — I właśnie dlatego tego nie zrobię.
Minęły trzy tygodnie. Marta poszła do kancelarii notarialnej przy ulicy Grunwaldzkiej, tej samej, w której matka podpisywała testament. Zabrała ze sobą akt zgonu, dowód osobisty i kopię listu, który wciąż nosiła w torebce, złożony na pół, tak że zagięcie już zaczynało się przecierać.
Notariusz, starszy mężczyzna o zmęczonych oczach, przejrzał dokumenty i zapytał, czy chce podważać testament.
— Nie — odpowiedziała Marta. — Chcę zrzec się zachowku.
Zdziwił się, spytał dwa razy, czy jest pewna, wyjaśnił, że przysługuje jej z mocy prawa niemal sto tysięcy złotych z tytułu udziału w spadku po matce, niezależnie od zapisu testamentowego.
— Jestem pewna — powiedziała. — Proszę przygotować oświadczenie.
Tego samego wieczoru zadzwoniła do Tomasza.
— Podpisałam zrzeczenie się zachowku — powiedziała bez wstępu. — Mieszkanie jest twoje, całe, bez żadnych rozliczeń między nami.
W słuchawce zapadła cisza tak długa, że Marta pomyślała, że połączenie się urwało.
— Dlaczego? — zapytał w końcu.
— Bo mama miała rację. Ja umiem pływać. A ty od pięciu lat trzymasz się brzegu z dwójką dzieci na plecach.
— Marta, ja nie mogę tego przyjąć, to prawie sto tysięcy…
— Możesz i przyjmiesz — przerwała mu spokojnie. — Ale mam jeden warunek.
— Jaki?
— Kuba chce grać w siatkówkę na poważnym poziomie, w klubie, gdzie trzeba płacić za wyjazdy na turnieje. Nie stać nas teraz na to razem z Robertem. Chcę, żebyś ty i twoje dzieci przyjeżdżali do nas czasem w niedzielę, żeby Kuba miał wujka, a nie głos w telefonie raz do roku. To wszystko. Reszta niech zostanie twoja.
Tomasz zjawił się w niedzielę, dwa tygodnie później, z córkami, dziewięcio- i jedenastoletnią, które od razu pobiegły grać w badmintona z Kubą na trawniku przed blokiem. Robert grillował kiełbaski, sąsiad z góry krzyczał coś przez balkon o pogodzie, a Marta stała na balkonie z kubkiem herbaty, patrząc, jak jej syn uczy kuzynki podawać piłkę.
Na stole w kuchni wciąż leżała koperta z napisem "Dla Marty" — teraz już pusta, bo list przełożyła do szuflady z dokumentami, obok aktu zgonu i kopii oświadczenia u notariusza. Nie potrzebowała już go nosić przy sobie.
