Bożena skończyła sześćdziesiąt trzy lata w marcu i od tamtej pory liczyła dni inaczej — nie od święta do święta, tylko od przelewu do przelewu. Emerytura wpadała dwudziestego, tysiąc dziewięćset dwadzieścia złotych, i już dwudziestego pierwszego zostawało z tego niewiele, bo połowę zjadał czynsz za mieszkanie na Bemowie, a drugą połowę — leki na serce i rata za pralkę, którą kupiła na sześć miesięcy przed śmiercią męża.
Warsztat samochodowy przy ulicy Górczewskiej Ryszard prowadził dwadzieścia dwa lata. Bożena pamiętała każdy etap: od blaszanego boksu, który wynajmowali za psi pieniądz, po murowany budynek z dwoma kanałami i podnośnikiem, który kupili na kredyt w dwa tysiące dziewiątym. Po jego śmierci warsztat przeszedł na syna, Marka, bo tak było zapisane w testamencie — logiczne, sprawiedliwe, Bożena sama to podpisała u notariusza, nie mrugnąwszy okiem. Zostawiła sobie tylko dwa procent udziałów, żeb formalnie mieć głos w spółce. Śmieszne dwa procent. Nikt nigdy nie pytał ją o zdanie.
Problem zaczął się nie od razu. Przez pierwszy rok Marek dzwonił, pytał, jak się czuje, przywoził czasem zakupy. Potem ożenił się z Anitą, dziewczyną z korporacji, która od pierwszego dnia patrzyła na teściową jak na relikt z innej epoki — kobietę, która nie ma iPhone'a, nie umie zapłacić BLIKIEM i w ogóle niepotrzebnie zajmuje miejsce w rodzinnym kalendarzu. Anita mówiła to wprost, przy stole, przy świątecznym barszczu: że matka Marka powinna pomyśleć o domu opieki, bo przecież mieszkanie po Ryszardzie mogłoby się przydać na coś sensowniejszego, na przykład na wynajem.
We wrześniu, dokładnie dziesiątego, Bożena dostała telefon od córki sąsiadki, która pracowała w tym samym warsztacie jako księgowa na pół etatu. Ewa mówiła cicho, jakby się bała, że ktoś usłyszy przez słuchawkę.
— Pani Bożeno, ja nie powinnam tego mówić, ale… Marek podpisał umowę sprzedaży udziałów. Wszystkich. Anicie i jej bratu.
Bożena usiadła na taborecie w kuchni, tym samym, na którym siadywał Ryszard po każdej zmianie, cały w oleju, i pytała, czy to możliwe. Ewa czytała jej fragmenty dokumentu przez telefon — data, kwota, numer aktu notarialnego. Czterysta tysięcy złotych. Cały warsztat, cała historia, dwadzieścia dwa lata pracy Ryszarda, sprzedane za czterysta tysięcy bratu synowej, który miał otworzyć tam myjnię bezdotykową.
A jej dwa procent? Wykupione. Bez pytania, bez rozmowy, po cenie, którą sam Marek ustalił w akcie — jakby matka była meblem, który trzeba było jeszcze wycenić przy okazji.
Zadzwoniła do syna tego samego wieczoru. Marek odebrał po piątym sygnale, w tle słychać było telewizor i głos Anity.
— Mamo, spokojnie, wszystko było zgodnie z prawem, dostałaś swoją część.
— Jaką część, Marek? Nikt mnie nie pytał.
— Bo i po co? To i tak twoje dwa procent, mamo, nie zmieniało to niczego.
Odłożyła słuchawkę, zanim zdążył dokończyć zdanie o tym, że przecież pieniądze już czekają na jej koncie, że mogła się cieszyć, że w ogóle coś dostała. Nie chodziło o pieniądze. Chodziło o to, że siedziała w tym samym warsztacie setki razy, przynosiła Ryszardowi termosy z kawą, znała każdego klienta z imienia, a jej syn załatwił sprzedaż tak, jakby ona była linią w bilansie, którą trzeba wyzerować przed zamknięciem roku.
Trzy dni później przyszła koperta z banku. Sto sześćdziesiąt tysięcy złotych — bo tyle, jak się okazało, wyszło z przeliczenia jej dwóch procent, pomniejszonych o "koszty transakcyjne", które Marek jakoś zdołał przypisać właśnie jej udziałowi. Bożena przeliczyła to trzy razy na kartce, bo nie dowierzała własnym oczom. Sto sześćdziesiąt tysięcy za dwadzieścia dwa lata męża przy podnośniku, za jego ręce pachnące smarem, za sobotnie popołudnia, kiedy przynosiła mu kanapki z pasztetową, bo nie miał czasu wyjść na obiad.
Nie zadzwoniła do syna. Zadzwoniła do notariusza, tego samego, u którego podpisywała testament Ryszarda — pan Kowalik, siwy, spokojny, pamiętał ją jeszcze sprzed dziesięciu lat.
— Pani Bożeno, akt sprzedaży jest ważny, nie ma pani jak go podważyć, jeśli podpisała pani zgodę na wykup udziałów mniejszościowych, a widzę tu pani podpis.
— Ja nie podpisywałam żadnej zgody, panie Kowalik.
Zapadła cisza po drugiej stronie, taka, która trwa trochę za długo. Pan Kowalik poprosił o kopię dokumentu i numer aktu. Trzy dni później oddzwonił sam, bez proszenia — powiedział, że podpis na zgodzie różni się od jej podpisu na testamencie, że widać to gołym okiem nawet bez ekspertyzy grafologicznej, że litera "B" w jej imieniu ma zupełnie inny kąt nachylenia niż zawsze.
Bożena nie krzyczała, nie płakała przy telefonie. Poprosiła tylko pana Kowalika, żeby przygotował pozew o unieważnienie zgody i, jeśli to możliwe, zabezpieczenie majątkowe na kwotę różnicy między tym, co dostała, a rzeczywistą wartością jej udziałów przy sprzedaży za czterysta tysięcy.
Sprawa w sądzie rejonowym na Wolskiej ciągnęła się osiem miesięcy. W międzyczasie Anita urodziła córkę, Marek przestał odbierać telefony od matki zupełnie, a warsztat przy Górczewskiej rzeczywiście zamienił się w myjnię — szyld z nazwą "Sparkle Auto" powiesili w listopadzie, dokładnie w miejscu, gdzie kiedyś wisiał szyld z nazwiskiem Ryszarda.
Wyrok zapadł w maju. Sąd uznał podpis za sfałszowany, zasądził na rzecz Bożeny dopłatę w wysokości osiemdziesięciu tysięcy złotych — różnicę między tym, co powinna dostać za realną wartość dwóch procent przy transakcji na czterysta tysięcy, a tym, co faktycznie wpłynęło na jej konto. Marek miał zapłacić w ciągu trzydziestu dni.
Nie zapłacił. Zamiast tego przyjechał pod blok na Bemowie, zaparkował pod oknem, zadzwonił domofonem trzy razy z rzędu. Bożena otworzyła drzwi z papierami w ręku — kopią wyroku, którą trzymała na stoliku w przedpokoju, gotową na wszystko.
— Mamo, po co ci to było, ja bym oddał, tylko trzeba było poczekać, Anita mówi, że teraz musimy sprzedawać samochód, żeby…
— Marku, ja poczekałam dwadzieścia dwa lata, aż twój ojciec zbuduje ten warsztat z blaszanego boksu. Ty nie umiałeś poczekać ośmiu miesięcy, żeby ze mną porozmawiać, zanim podpisałeś moje nazwisko cudzą ręką.
Zapłacił dziewiątego czerwca — komornik zajął część środków z konta firmowego myjni, bo dobrowolnie Marek wciąż zwlekał. Osiemdziesiąt tysięcy wróciło na konto Bożeny razem z odsetkami ustawowymi, jakieś cztery tysiące dodatkowo.
Za te pieniądze nie kupiła nic dla siebie. Pojechała do notariusza — nie do pana Kowalika, do innego, młodszego, z kancelarii przy Kasprzaka — i sporządziła nowy testament. Mieszkanie na Bemowie, jedyne, co jej zostało po Ryszardzie oprócz wspomnień o zapachu smaru, zapisała fundacji, która pomaga dzieciom z domów dziecka w nauce zawodu mechanika samochodowego. Marek dowiedział się o tym od Ewy, tej samej księgowej, trzy tygodnie później — bo Bożena nikomu nie powiedziała, po prostu zostawiła kopię aktu w segregatorze, tym samym, w którym Ryszard kiedyś trzymał faktury za części do silników.
