Ten napis nad bramą warsztatu przy Kobielskiej wisiał tam od trzydziestu jeden lat: "Wulkanizacja i Mechanika – St. Wojnar". Teraz zamiast litery "t" ktoś odkleił kawałek folii i było "S. Wojnar" – bo Stanisław Wojnar zmarł w marcu, a warsztat prowadziła po nim córka.
Nazywała się Beata, miała czterdzieści dwa lata i przez ostatnie dziewięć z nich przychodziła tu codziennie o szóstej rano, jeszcze zanim ojciec zaczął chorować. Wcześniej robiła to razem z nim – on pod maską, ona przy kasie i papierach, bo na tym się znała, skończyła rachunkowość. Brat, Marek, przyjeżdżał z Wrocławia raz na kwartał, zawsze w niedzielę, zawsze na obiad, zawsze z tą samą butelką wina za dwadzieścia dwa złote z Biedronki i pytaniem, czy tacie czegoś nie trzeba.
Ojciec zmarł w Wielki Piątek. Pogrzeb był na cmentarzu Bródnowskim, padał deszcz, ksiądz mówił krótko, bo Stanisław nie znosił przydługich mów, i wszyscy o tym wiedzieli. Po pogrzebie zjechali się do mieszkania przy Chodeckiej – tego samego, w którym Beata mieszkała z ojcem ostatnie trzy lata, odkąd zabrała go do siebie po zawale. Marek został na noc, spał na rozkładanej kanapie, a rano, przy kawie z ekspresu, który sam kiedyś ojcu kupił, powiedział to zdanie, którego Beata nie zapomni:
– To warsztat trzeba sprzedać i podzielić po połowie. Tak będzie sprawiedliwie.
Beata postawiła kubek na stole tak, że trochę kawy chlupnęło na obrus.
– Sprawiedliwie?
– No a jak inaczej. Jest nas dwoje.
– Jest nas dwoje, tylko że przez dziewięć lat jedno z nas tam pracowało za psie pieniądze, a drugie przyjeżdżało na obiad.
– Nie zaczynaj.
– Ja nie zaczynam, Marek, ja kończę zmianę o szóstej wieczorem od dziewięciu lat.
U notariusza, przy ulicy Targowej, dwa tygodnie później, okazało się, że testamentu nie było. Ojciec zawsze mówił, że "jakoś się dogadają", że "papiery to dla obcych ludzi", a swoim dzieciom ufał. Notariusz, pani w okularach z cienką złotą oprawką, wyjaśniła spokojnym tonem, że bez testamentu dziedziczenie ustawowe dzieli majątek po połowie między dzieci. Warsztat, mieszkanie przy Chodeckiej, oszczędności – wszystko na pół.
Marek uśmiechnął się z ulgą, jakby to zamykało sprawę. Beata patrzyła na papiery i myślała o rzeczy, o której nikt przy tym stole nie wiedział – bo nie mówiła o niej nikomu, nawet mężowi.
Cztery lata temu, kiedy warsztat ledwo wiązał koniec z końcem po tym, jak stracili kontrakt z firmą taksówkową, Beata wzięła kredyt gotówkowy na siebie. Sto dwadzieścia tysięcy złotych, w Banku Pekao, na piętnaście lat, żeby spłacić dług wobec dostawcy opon i kupić nowy podnośnik, bez którego warsztat by zamknęli. Ojciec o tym wiedział, podpisał się jako poręczyciel, ale nigdy nie powiedział o tym Markowi. "Po co go martwić, on ma swoje życie we Wrocławiu" – tłumaczył Beacie, głaszcząc kota, który zawsze kręcił się koło kasy.
Beata spłacała tę ratę – osiemset siedemdziesiąt cztery złote miesięcznie – razem z prowadzeniem warsztatu, razem z opieką nad ojcem, razem z dowożeniem go na dializy trzy razy w tygodniu do szpitala na Grochowie. Marek o niczym nie wiedział. Do dnia, w którym poszła po niego sama, bez adwokata, bo nie chciała robić z tego wojny – chciała tylko, żeby zrozumiał.
Spotkali się w cukierni przy Rondzie Wiatraczna, tej samej, do której ojciec czasem ją zabierał na sernik po dializie, bo mówił, że słodkie po szpitalu "odgania złe myśli". Beata przyniosła teczkę – zwykłą, kartonową, z gumką, w której trzymała umowę kredytową, harmonogram spłat i wydruk z konta.
– Zanim podzielimy warsztat po połowie – powiedziała, kładąc teczkę na stoliku między filiżankami – chcę, żebyś to zobaczył.
Marek otworzył, przeglądał kartki, marszcząc brwi.
– To jest… kredyt na sto dwadzieścia tysięcy?
– Tak. Zaciągnięty cztery lata temu na ratowanie warsztatu. Tata poręczył, bo beze mnie nie miał kto tego podpisać, a beze mnie i tego kredytu warsztat już by nie istniał, więc nie byłoby czego dzielić.
– Dlaczego mi nikt nie powiedział?
– Bo tata nie chciał cię martwić. A ja nie chciałam, żebyś czuł się winny, że mieszkasz cztery godziny drogi stąd. Ale teraz, jak mówisz o "sprawiedliwym podziale po połowie" – to musisz wiedzieć, że zostało mi jeszcze do spłacenia sześćdziesiąt trzy tysiące złotych. Sama. Z tego, co przynosi warsztat.
Marek długo milczał, obracając filiżankę w dłoniach.
– To co proponujesz?
– Nic nie proponuję. Mówię, jak jest. Warsztat wart jest, według wyceny, dwieście dziesięć tysięcy. Jeśli chcesz połowę w gotówce, musimy go sprzedać, ja zostaję bez pracy w wieku czterdziestu dwóch lat i bez dwóch trzecich życia, które w to włożyłam, a potem jeszcze spłacam kredyt z niczego. Jeśli wolisz inaczej – możemy iść do notariusza i spisać umowę o dział spadku, w której warsztat zostaje przy mnie, ja przejmuję w całości kredyt, a tobie wypłacam różnicę z mieszkania przy Chodeckiej, które jest warte więcej i nie ma na nim żadnych obciążeń.
Nie krzyczała. Nie płakała. Mówiła tak, jak mówiła klientom w warsztacie, kiedy tłumaczyła, dlaczego wymiana sprzęgła kosztuje tyle, ile kosztuje – rzeczowo, z cyframi na stole.
Marek patrzył na wydruk z banku, na kolumnę z ratami, które szły z konta Beaty co miesiąc, nawet w tym miesiącu, kiedy ojciec był w szpitalu i nikt nie spał po nocach.
– Nie wiedziałem – powtórzył cicho.
– Wiem, że nie wiedziałeś. Dlatego ci mówię teraz, zanim pójdziemy do notariusza.
Poszli dwa tygodnie później, tym razem razem, do tej samej kancelarii przy Targowej. Podpisali umowę o dział spadku: warsztat przy Kobielskiej i cały kredyt w Pekao – na Beatę, mieszkanie przy Chodeckiej – sprzedane pół roku później za czterysta dziewięćdziesiąt tysięcy złotych, z czego Marek dostał swoją część, pomniejszoną o wartość warsztatu, który zatrzymała siostra.
Beata zdjęła starą folię znad bramy i zamówiła nowy szyld – ten sam napis, te same litery, tylko bez skrótu imienia. "Wulkanizacja i Mechanika – Stanisław Wojnar". Kot dalej kręci się koło kasy. Rata w Pekao schodzi z konta piątego dnia każdego miesiąca, i Beata już wie, że zostały jej sto trzydzieści dwie do spłacenia – ale to jej rata, jej warsztat, jej podpis pod umową, którą sama sobie wywalczyła przy stoliku w cukierni na Wiatracznej, nad sernikiem, którego tamtego dnia żadne z nich nie zjadło do końca.
